LUẬT HỘ TỊCH 2026: ĐẢM BẢO QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA MỖI CÔNG DÂN

1. Quyền lợi của công dân: Bảo vệ tối đa giá trị pháp lý cá nhân

Mọi công dân Việt Nam, người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam đều có quyền đăng ký hộ tịch. Những quyền lợi cụ thể bao gồm:

Xác nhận tình trạng nhân thân: Được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận, ghi và cập nhật các sự kiện quan trọng từ khi sinh ra đến khi qua đời (như khai sinh, kết hôn, giám hộ, nhận cha mẹ con, thay đổi thông tin hộ tịch, khai tử...) vào Sổ hộ tịch và Cơ sở dữ liệu hộ tịch.

Được tôn trọng quyền nhân thân: Việc đăng ký hộ tịch dựa trên nguyên tắc tôn trọng và bảo đảm quyền nhân thân của cá nhân, đảm bảo thông tin chính xác, khách quan và trung thực.

Lựa chọn hình thức đăng ký linh hoạt: Người dân có quyền chọn nộp hồ sơ trực tuyến, gửi qua bưu chính hoặc nộp trực tiếp.

Sử dụng dữ liệu điện tử: Thông tin hộ tịch điện tử có giá trị pháp lý tương đương giấy tờ bản giấy khi thực hiện các thủ tục hành chính. Đặc biệt, công dân có quyền khai thác thông tin hộ tịch của mình trong Cơ sở dữ liệu mà không cần xuất trình giấy tờ nếu cơ quan nhà nước đã có thể tự khai thác dữ liệu liên thông.

2. Nghĩa vụ của công dân: Trách nhiệm với chính mình và xã hội

Đi đôi với quyền lợi, công dân có những trách nhiệm cụ thể để đảm bảo hệ thống pháp luật được vận hành minh bạch:

Đăng ký kịp thời và chính xác: Công dân có trách nhiệm thực hiện thủ tục đăng ký các sự kiện hộ tịch của mình một cách đầy đủ, kịp thời và trung thực.

Đăng ký các sự kiện phát sinh tại nước ngoài: Đối với các sự kiện hộ tịch đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, công dân Việt Nam có trách nhiệm thực hiện thủ tục ghi vào Sổ hộ tịch theo quy định.

Trách nhiệm của người đại diện: Đối với người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người có khó khăn trong nhận thức, việc thực hiện đăng ký hộ tịch sẽ thông qua người đại diện theo pháp luật.

Nộp lệ phí: Người yêu cầu đăng ký hộ tịch phải nộp lệ phí theo quy định, trừ các trường hợp được miễn, giảm theo chính sách của Nhà nước.

3. Những hành vi bị nghiêm cấm

Để bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật, công dân cần lưu ý tuyệt đối không thực hiện các hành vi sau:

Cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật; làm hoặc sử dụng giấy tờ giả để đăng ký hộ tịch.

Cam đoan, làm chứng sai sự thật.

Lợi dụng việc đăng ký hộ tịch để trục lợi hoặc trốn tránh nghĩa vụ pháp lý.

Truy cập, làm thay đổi, xóa, hủy hoặc phát tán trái phép dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch.

4. Thời hạn giải quyết: Nhanh chóng và thuận tiện

Luật Hộ tịch 2026 quy định rõ: Đối với các việc hộ tịch mà pháp luật không quy định thời hạn giải quyết thì phải được xử lý trong vòng 24 giờ kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Kết quả trả về có thể là bản giấy hoặc bản điện tử tùy theo yêu cầu của người dân.

Việc hiểu và thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ về hộ tịch không chỉ giúp mỗi cá nhân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn góp phần xây dựng Cơ sở dữ liệu hộ tịch quốc gia hiện đại, phục vụ đắc lực cho công cuộc chuyển đổi số của đất nước.